دندانپزشکی اطفال چیست و چرا مراقبت از دندانهای شیری اهمیت دارد؟
دندانپزشکی اطفال شاخهای از دندانپزشکی است که به پیشگیری، تشخیص و درمان مشکلات دهان و دندان کودکان میپردازد. بسیاری از والدین تصور میکنند چون دندانهای شیری در آینده میافتند، درمان آنها اهمیت زیادی ندارد؛ در حالی که سلامت این دندانها نقش مهمی در تغذیه، تکلم، رشد فک، زیبایی لبخند و رویش صحیح دندانهای دائمی دارد.
مراقبت از دهان و دندان باید از سالهای ابتدایی زندگی آغاز شود. مراجعه منظم کودک به دندانپزشک میتواند بسیاری از مشکلات را در مراحل اولیه شناسایی کرده و از درمانهای پیچیدهتر در آینده جلوگیری کند.
دندانپزشکی اطفال چه خدماتی ارائه میدهد؟
دندانپزشکی کودکان تنها به درمان پوسیدگی محدود نمیشود. مهمترین خدمات این حوزه عبارتاند از:
- معاینه دورهای دندانها و لثه
- آموزش بهداشت دهان به کودک و والدین
- پیشگیری از پوسیدگی دندان
- فلورایدتراپی
- فیشورسیلانت یا شیارپوش
- ترمیم دندانهای شیری و دائمی
- درمان پالپ یا عصب دندانهای شیری
- کشیدن دندانهای غیرقابل نگهداری
- کنترل فضا پس از از دست رفتن زودهنگام دندان شیری
- بررسی نحوه رویش دندانهای دائمی
- درمان آسیبهای ناشی از ضربه
- کنترل عادتهایی مانند مکیدن انگشت
چرا دندانهای شیری مهم هستند؟
دندانهای شیری علاوه بر کمک به جویدن غذا، وظایف مهم دیگری نیز دارند. این دندانها فضای لازم برای رویش دندانهای دائمی را حفظ میکنند و در رشد طبیعی استخوان فک و عضلات صورت نقش دارند.
از دست رفتن زودهنگام یک دندان شیری ممکن است باعث حرکت دندانهای مجاور و بسته شدن فضای دندان دائمی شود. در نتیجه، دندان دائمی ممکن است کج، نامنظم یا خارج از محل مناسب رویش پیدا کند.
دندانهای شیری همچنین در تلفظ صحیح کلمات و شکلگیری اعتمادبهنفس کودک نقش دارند. بنابراین پوسیدگی و عفونت آنها نباید نادیده گرفته شود.
اولین مراجعه کودک به دندانپزشک چه زمانی باشد؟
بهتر است اولین معاینه دندانپزشکی کودک پس از رویش اولین دندانها و در سالهای ابتدایی زندگی انجام شود. این مراجعه لزوماً برای انجام درمان نیست، بلکه به والدین کمک میکند روش صحیح مسواک زدن، تغذیه مناسب و پیشگیری از پوسیدگی را یاد بگیرند.
مراجعه زودهنگام باعث میشود کودک با محیط دندانپزشکی آشنا شود و در مراجعات بعدی اضطراب کمتری داشته باشد.
پوسیدگی دندان در کودکان چگونه ایجاد میشود؟
پوسیدگی زمانی ایجاد میشود که باکتریهای دهان از مواد قندی تغذیه کرده و اسید تولید کنند. این اسید بهتدریج مینای دندان را تخریب کرده و باعث ایجاد حفره میشود.
عوامل زیر احتمال پوسیدگی را افزایش میدهند:
- مصرف مکرر شیرینی و تنقلات چسبنده
- نوشیدن مداوم آبمیوه و نوشیدنیهای شیرین
- خوابیدن کودک با شیشه شیر حاوی شیر یا مواد شیرین
- مسواک نزدن منظم
- استفاده نکردن از خمیردندان حاوی فلوراید متناسب با سن
- مراجعه نکردن برای معاینات دورهای
- وجود شیارهای عمیق روی دندانهای آسیابی
تعداد دفعات مصرف مواد شیرین معمولاً از مقدار آنها مهمتر است. هر بار مصرف خوراکی شیرین، محیط دهان را برای مدتی اسیدی میکند.
پوسیدگی شیشه شیر چیست؟
پوسیدگی شیشه شیر نوعی پوسیدگی زودرس در کودکان است که معمولاً بر اثر تماس طولانی دندانها با شیر، آبمیوه یا مایعات شیرین ایجاد میشود. خوابیدن کودک با شیشه شیر یکی از عوامل شایع این مشکل است.
این نوع پوسیدگی ممکن است ابتدا به شکل لکههای سفید روی دندانها ظاهر شود و سپس بهسرعت گسترش پیدا کند. برای پیشگیری، بهتر است کودک با شیشه شیر حاوی مواد شیرین نخوابد و دندانهای او پیش از خواب تمیز شوند.
فلورایدتراپی چیست؟
فلوراید مادهای است که به مقاومتر شدن مینای دندان در برابر اسید و پوسیدگی کمک میکند. در فلورایدتراپی، مقدار کنترلشدهای از فلوراید روی سطح دندانها قرار میگیرد.
این روش ممکن است برای کودکانی که احتمال پوسیدگی بیشتری دارند، در فواصل مشخص توصیه شود. تعداد جلسات فلورایدتراپی برای همه کودکان یکسان نیست و بر اساس وضعیت دهان و نظر دندانپزشک تعیین میشود.
فیشورسیلانت یا شیارپوش چیست؟
سطح دندانهای آسیابی دارای شیارهایی است که گاهی بسیار عمیق هستند. مواد غذایی و باکتریها میتوانند داخل این شیارها تجمع پیدا کنند و مسواک نیز بهخوبی به عمق آنها نرسد.
در روش فیشورسیلانت، این شیارها با مادهای مخصوص پوشانده میشوند تا سطح دندان صافتر و تمیز کردن آن آسانتر شود. این روش معمولاً بدون درد و بدون تراش قابلتوجه انجام میشود و میتواند احتمال پوسیدگی دندانهای آسیابی را کاهش دهد.
آیا دندان شیری پوسیده باید درمان شود؟
بله. درمان نکردن پوسیدگی دندان شیری ممکن است باعث درد، عفونت، آبسه، مشکل در غذا خوردن و اختلال در خواب کودک شود.
عفونت دندان شیری میتواند به بافتهای اطراف گسترش پیدا کند و در برخی موارد بر دندان دائمی در حال رشد نیز اثر بگذارد. همچنین درد دندان ممکن است باعث کاهش تمرکز کودک در مدرسه و تغییر رفتار او شود.
نوع درمان به عمق پوسیدگی و میزان آسیب دندان بستگی دارد. برخی دندانها با ترمیم ساده حفظ میشوند و برخی دیگر ممکن است به درمان پالپ، روکش مخصوص کودک یا کشیدن نیاز داشته باشند.
درمان عصب دندان شیری چیست؟
اگر پوسیدگی به قسمت داخلی دندان شیری برسد، ممکن است درمان پالپ یا درمان عصب لازم باشد. هدف این درمان، حذف بخش آسیبدیده و حفظ دندان تا زمان افتادن طبیعی آن است.
در صورت قابل نگهداری بودن دندان، حفظ آن معمولاً به نگهداری فضای دندان دائمی و ادامه جویدن صحیح کمک میکند. تصمیم نهایی پس از معاینه و بررسی تصویر رادیوگرافی گرفته میشود.
چه زمانی دندان شیری کشیده میشود؟
کشیدن دندان شیری زمانی مطرح میشود که دندان قابل ترمیم نباشد یا عفونت و تخریب آن بسیار گسترده باشد. همچنین ممکن است برخی دندانها به دلیل اختلال در رویش دندان دائمی نیاز به خارج شدن داشته باشند.
کشیدن زودهنگام دندان شیری بدون بررسی فضای مورد نیاز برای دندان دائمی ممکن است باعث بینظمی دندانها شود. به همین دلیل، گاهی پس از کشیدن دندان استفاده از فضانگهدار توصیه میشود.
فضانگهدار چیست؟
فضانگهدار وسیلهای است که پس از از دست رفتن زودهنگام دندان شیری برای حفظ فضای آن استفاده میشود. این وسیله مانع حرکت دندانهای مجاور به داخل فضای خالی شده و مسیر رویش دندان دائمی را حفظ میکند.
نیاز به فضانگهدار به سن کودک، محل دندان کشیدهشده، زمان رویش دندان دائمی و وضعیت بقیه دندانها بستگی دارد.
چگونه کودک را برای مراجعه به دندانپزشک آماده کنیم؟
رفتار والدین تأثیر زیادی بر احساس کودک نسبت به دندانپزشکی دارد. بهتر است پیش از مراجعه، دندانپزشکی بهعنوان تجربهای عادی و مثبت معرفی شود.
نکات زیر میتوانند کمککننده باشند:
- از بیان تجربههای دردناک خودداری کنید.
- از کلماتی مانند آمپول، درد و کشیدن استفاده نکنید.
- به کودک وعده غیرواقعی ندهید.
- مراجعه را بهعنوان فرصتی برای سالم نگه داشتن دندانها معرفی کنید.
- اجازه دهید دندانپزشک روند درمان را متناسب با سن کودک توضیح دهد.
- زمان مراجعه را در ساعتی انتخاب کنید که کودک خسته یا گرسنه نباشد.
تهدید کردن کودک با دندانپزشک یا ترساندن او میتواند اضطراب را افزایش دهد.
مسواک زدن کودکان از چه زمانی آغاز شود؟
بهداشت دهان باید از زمان رویش اولین دندان شروع شود. والدین باید تا زمانی که کودک مهارت کافی پیدا نکرده است، مسواک زدن را انجام دهند یا بر آن نظارت داشته باشند.
بهتر است دندانها حداقل دو بار در روز، بهخصوص پیش از خواب، مسواک زده شوند. مقدار خمیردندان و نوع آن باید متناسب با سن کودک باشد و کودک نباید خمیردندان را ببلعد.
نخ دندان برای کودکان لازم است؟
اگر دندانهای کودک به یکدیگر چسبیده باشند، مسواک نمیتواند سطوح بین دندانها را بهطور کامل تمیز کند. در این شرایط استفاده از نخ دندان ضروری است.
در سالهای ابتدایی، والدین باید این کار را برای کودک انجام دهند. استفاده منظم از نخ دندان به کاهش پوسیدگیهای بیندندانی کمک میکند.
تغذیه مناسب برای سلامت دندان کودک
برای کاهش احتمال پوسیدگی بهتر است مصرف مکرر خوراکیهای شیرین محدود شود. تنقلات چسبنده مانند تافی، شکلات و بعضی بیسکویتها مدت بیشتری روی دندان باقی میمانند.
برای میانوعده میتوان از گزینههایی مانند میوه، سبزیجات، پنیر و مغزها متناسب با سن کودک استفاده کرد. نوشیدن آب نیز به شستوشوی دهان و کاهش باقیمانده مواد غذایی کمک میکند.
بهتر است مواد شیرین همراه وعده اصلی مصرف شوند و از خوردن پیدرپی آنها در طول روز خودداری شود.
رویش دندانهای شیری و دائمی
زمان رویش دندانها در کودکان متفاوت است و ممکن است کمی زودتر یا دیرتر از زمان معمول رخ دهد. دندانهای شیری معمولاً در سالهای ابتدایی زندگی رویش پیدا میکنند و از حدود سن مدرسه بهتدریج جای خود را به دندانهای دائمی میدهند.
اولین دندان آسیای دائمی بدون افتادن دندان شیری و در انتهای قوس دندانی رویش میکند. برخی والدین آن را با دندان شیری اشتباه میگیرند، در حالی که این دندان باید تا پایان عمر حفظ شود.
ضربه به دندان کودک
افتادن هنگام بازی یا ورزش ممکن است باعث آسیب دندانهای شیری یا دائمی شود. شکستگی، لق شدن، جابهجایی یا خارج شدن کامل دندان از دهان نیاز به بررسی سریع دارد.
در صورت ضربه، حتی اگر درد یا شکستگی واضحی وجود نداشته باشد، بهتر است کودک توسط دندانپزشک معاینه شود؛ زیرا برخی آسیبها ممکن است بعداً مشخص شوند.
اگر دندان دائمی از دهان خارج شده باشد، مراجعه فوری اهمیت زیادی دارد. دندان خارجشده را نباید از قسمت ریشه لمس کرد یا با مواد شوینده شستوشو داد.
عادتهای دهانی کودکان
مکیدن انگشت، استفاده طولانیمدت از پستانک، تنفس دهانی و جویدن ناخن میتوانند بر رشد فک و نحوه قرارگیری دندانها اثر بگذارند.
بسیاری از عادتها در سنین پایین طبیعی هستند، اما ادامه یافتن آنها در سالهای بعد ممکن است نیاز به بررسی داشته باشد. برخورد تند و تنبیه معمولاً روش مناسبی برای ترک عادت نیست و بهتر است راهکار متناسب با شرایط کودک انتخاب شود.
هر چند وقت یکبار کودک باید معاینه شود؟
فاصله معاینات برای همه کودکان یکسان نیست. کودکان مستعد پوسیدگی ممکن است به مراجعات کوتاهمدتتری نیاز داشته باشند، در حالی که برای برخی کودکان فاصله بیشتری مناسب است.
دندانپزشک بر اساس وضعیت دندانها، بهداشت دهان، رژیم غذایی و سابقه پوسیدگی، زمان مراجعه بعدی را تعیین میکند.
علائمی که نیاز به مراجعه سریع دارند
در صورت مشاهده علائم زیر بهتر است کودک در اولین فرصت معاینه شود:
- دنداندرد
- تورم صورت یا لثه
- مشاهده جوش چرکی روی لثه
- تب همراه با علائم دندانی
- شکستگی یا لق شدن دندان
- تغییر رنگ دندان پس از ضربه
- خونریزی غیرطبیعی لثه
- مشکل در غذا خوردن
- بوی بد مداوم دهان
- مشاهده لکه یا حفره روی دندان
جمعبندی
دندانپزشکی اطفال نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان کودک و جلوگیری از مشکلات آینده دارد. دندانهای شیری برای جویدن، تکلم، رشد فک و حفظ فضای دندانهای دائمی ضروری هستند و پوسیدگی یا عفونت آنها باید بهموقع درمان شود.
آموزش بهداشت از سالهای ابتدایی، محدود کردن مصرف مکرر مواد شیرین، فلورایدتراپی و فیشورسیلانت در موارد مناسب و معاینات دورهای میتوانند احتمال پوسیدگی را کاهش دهند.
برای معاینه، پیشگیری و درمان مشکلات دندانی کودکان میتوانید به مطب دکتر نبی اله صالحی در خمینیشهر مراجعه کنید.
دیدگاه خود را بنویسید