درمان ریشه دندان چیست و چه زمانی به آن نیاز داریم؟
دنداندرد یکی از آزاردهندهترین دردهایی است که ممکن است هر فردی تجربه کند. گاهی این درد با یک ترمیم ساده برطرف میشود، اما در بعضی موارد پوسیدگی یا آسیب دندان به قسمتهای داخلی و عصب آن رسیده است. در چنین شرایطی ممکن است برای حفظ دندان، انجام درمان ریشه یا عصبکشی ضروری باشد.
درمان ریشه روشی است که طی آن بافت ملتهب یا عفونی داخل دندان خارج شده و فضای کانالهای ریشه بهدقت تمیز، ضدعفونی و پر میشود. هدف اصلی این درمان، از بین بردن درد و عفونت و جلوگیری از کشیدن دندان طبیعی است.
ساختار داخلی دندان چگونه است؟
هر دندان از چند بخش تشکیل شده است. لایه خارجی دندان «مینا» نام دارد و زیر آن عاج دندان قرار گرفته است. در مرکز دندان نیز فضایی وجود دارد که حاوی عصبها، رگهای خونی و بافت نرم است. این بخش داخلی را پالپ دندان مینامند.
زمانی که پوسیدگی عمیق، شکستگی، ترک یا ضربه باعث ورود میکروبها به پالپ شود، عصب دندان ممکن است ملتهب یا عفونی شود. در این مرحله، ترمیم معمولی بهتنهایی کافی نیست و باید بافت آسیبدیده داخل دندان خارج شود.
درمان ریشه یا عصبکشی چیست؟
درمان ریشه که در میان مردم بیشتر با نام عصبکشی شناخته میشود، روشی برای درمان التهاب یا عفونت پالپ دندان است. در این درمان، دندانپزشک ابتدا مسیر دسترسی به فضای داخلی دندان را ایجاد میکند. سپس بافت عفونی یا آسیبدیده از کانالهای ریشه خارج شده و کانالها با ابزارها و مواد مخصوص تمیز و ضدعفونی میشوند.
پس از پاکسازی کامل، فضای کانالها با مواد مخصوص پر و مسدود میشود تا از ورود دوباره میکروبها جلوگیری شود. در پایان نیز تاج دندان با مواد ترمیمی یا روکش بازسازی میشود.
چه عواملی باعث آسیب عصب دندان میشوند؟
دلایل مختلفی میتوانند باعث التهاب یا عفونت عصب دندان شوند. شایعترین آنها عبارتاند از:
- پوسیدگی عمیق و درماننشده
- شکستگی یا ترکخوردگی دندان
- وارد شدن ضربه شدید به دندان
- انجام ترمیمهای متعدد روی یک دندان
- نشت یا شکستگی ترمیم قدیمی
- بیماریهای پیشرفته لثه و بافتهای اطراف دندان
در برخی موارد ممکن است دندان ظاهر نسبتاً سالمی داشته باشد، اما به دلیل ضربه قدیمی یا ترک پنهان، عصب آن آسیب دیده باشد.
علائم نیاز به درمان ریشه چیست؟
وجود هر دنداندردی به معنای نیاز قطعی به عصبکشی نیست. تشخیص نهایی باید پس از معاینه و تهیه تصویر رادیوگرافی توسط دندانپزشک انجام شود. با این حال، علائم زیر ممکن است نشاندهنده آسیب عصب دندان باشند:
- درد شدید و خودبهخودی دندان
- درد ضرباندار، بهخصوص هنگام شب
- ادامه پیدا کردن درد پس از مصرف غذای سرد یا گرم
- درد هنگام جویدن یا وارد شدن فشار به دندان
- تورم یا حساسیت لثه در اطراف دندان
- ایجاد جوش یا مجرای چرکی روی لثه
- تغییر رنگ دندان
- تورم صورت یا ایجاد آبسه
- شکستگی یا پوسیدگی بسیار عمیق دندان
گاهی عصب دندان بهتدریج از بین میرود و بیمار هیچ درد قابلتوجهی احساس نمیکند. در چنین مواردی ممکن است عفونت تنها در معاینه یا تصویر رادیوگرافی مشخص شود.
مراحل درمان ریشه چگونه انجام میشود؟
۱. معاینه و تهیه رادیوگرافی
ابتدا دندان و بافتهای اطراف آن بررسی میشوند. تصویر رادیوگرافی به دندانپزشک کمک میکند تعداد و شکل ریشهها، میزان عفونت و وضعیت استخوان اطراف دندان را ارزیابی کند.
۲. بیحسی دندان
پیش از شروع درمان، دندان و ناحیه اطراف آن با استفاده از بیحسی موضعی بیحس میشود. به همین دلیل، درمان ریشه در بیشتر موارد بدون درد قابلتوجه انجام میشود.
۳. دسترسی به کانالهای ریشه
دندانپزشک حفره کوچکی روی تاج دندان ایجاد میکند تا به فضای داخلی و کانالهای ریشه دسترسی پیدا کند.
۴. خارج کردن بافت عفونی
بافت عصبی ملتهب یا عفونی از داخل دندان و کانالهای ریشه خارج میشود.
۵. پاکسازی و ضدعفونی کانالها
کانالها با ابزارهای مخصوص تمیز و شکلدهی میشوند. همچنین از محلولهای ضدعفونیکننده برای کاهش میکروبهای داخل کانال استفاده میشود.
۶. پر کردن کانالهای ریشه
پس از اطمینان از پاکسازی مناسب، کانالها با مواد مخصوص پر و مسدود میشوند تا میکروبها دوباره وارد فضای داخلی ریشه نشوند.
۷. ترمیم تاج دندان
پس از پایان درمان ریشه، قسمت تاج دندان باید بهطور مناسب ترمیم شود. در دندانهایی که مقدار زیادی از نسج آنها از بین رفته است، ممکن است بازسازی تاج و قرار دادن روکش ضرورت داشته باشد.
آیا درمان ریشه دردناک است؟
یکی از باورهای نادرست درباره عصبکشی این است که این درمان همیشه دردناک است. در حقیقت، درد اصلی معمولاً به دلیل التهاب یا عفونت داخل دندان ایجاد میشود و درمان ریشه برای از بین بردن همین منبع درد انجام میگیرد.
با استفاده از بیحسی مناسب، بیمار هنگام درمان معمولاً درد قابلتوجهی احساس نمیکند. پس از پایان درمان ممکن است دندان برای چند روز هنگام لمس یا جویدن کمی حساس باشد که در بیشتر موارد بهتدریج کاهش پیدا میکند.
درمان ریشه در چند جلسه انجام میشود؟
تعداد جلسات درمان به شرایط دندان بستگی دارد. برخی دندانها را میتوان در یک جلسه درمان کرد، اما در مواردی که عفونت شدید، ترشح داخل کانال، تورم یا پیچیدگی کانالهای ریشه وجود داشته باشد، ممکن است درمان به بیش از یک جلسه نیاز داشته باشد.
دندانپزشک پس از معاینه و بررسی تصویر رادیوگرافی، تعداد تقریبی جلسات را مشخص میکند.
آیا دندان عصبکشیشده به روکش نیاز دارد؟
پس از درمان ریشه، دندان همچنان در دهان باقی میماند و میتواند عملکرد طبیعی داشته باشد. با این حال، دندانهایی که به دلیل پوسیدگی وسیع یا شکستگی مقدار زیادی از ساختار خود را از دست دادهاند، در برابر فشارهای جویدن آسیبپذیرتر هستند.
در چنین شرایطی ممکن است برای محافظت از دندان، بازسازی مناسب تاج یا قرار دادن روکش توصیه شود. نیاز به روکش به محل دندان، میزان نسج باقیمانده و شدت فشارهای واردشده بستگی دارد.
اگر درمان ریشه انجام نشود چه اتفاقی میافتد؟
نادیده گرفتن عفونت عصب دندان میتواند موجب پیشرفت بیماری شود. عفونت ممکن است از انتهای ریشه خارج شده و استخوان و بافتهای اطراف را درگیر کند.
پیامدهای احتمالی درمان نکردن دندان عبارتاند از:
- افزایش درد و تورم
- ایجاد آبسه و تجمع چرک
- تحلیل استخوان اطراف ریشه
- گسترش عفونت به بافتهای مجاور
- از بین رفتن امکان حفظ دندان
- نیاز به کشیدن دندان
به همین دلیل، مراجعه زودهنگام میتواند شانس حفظ دندان را افزایش دهد و از پیچیدهتر شدن درمان جلوگیری کند.
مراقبتهای بعد از درمان ریشه
پس از درمان ریشه، رعایت چند نکته به بهبود سریعتر و افزایش دوام درمان کمک میکند:
- تا زمانی که بیحسی کاملاً برطرف نشده است، از جویدن غذا خودداری کنید.
- تا انجام ترمیم یا روکش نهایی، با دندان درمانشده مواد بسیار سفت نجوید.
- مسواک زدن و استفاده از نخ دندان را بهطور منظم ادامه دهید.
- داروهای تجویزشده را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.
- برای تکمیل ترمیم و بررسیهای بعدی در زمان تعیینشده مراجعه نمایید.
- در صورت ایجاد تورم شدید، درد غیرعادی یا تب، با دندانپزشک تماس بگیرید.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک جایگزین درمان ریشه نیست. آنتیبیوتیک ممکن است در بعضی شرایط به کنترل موقت عفونت کمک کند، اما بافت عفونی داخل کانال دندان را حذف نمیکند.
آیا دندان عصبکشیشده دوباره دچار مشکل میشود؟
درمان ریشه در صورت تشخیص صحیح، پاکسازی مناسب کانالها و ترمیم اصولی تاج دندان، میتواند سالها دوام داشته باشد. با این حال، در برخی موارد ممکن است به دلیل کانالهای پیچیده، ورود مجدد میکروبها، شکستگی دندان یا نشت ترمیم، دندان دوباره دچار عفونت شود.
در چنین شرایطی ممکن است درمان مجدد ریشه یا روشهای درمانی دیگر ضرورت داشته باشد. مراجعه منظم برای معاینه میتواند به تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند.
چگونه از نیاز به درمان ریشه پیشگیری کنیم؟
همه موارد آسیب عصب دندان قابل پیشگیری نیستند، اما با رعایت نکات زیر میتوان احتمال پوسیدگی عمیق و عفونت را کاهش داد:
- مسواک زدن حداقل دو بار در روز
- استفاده روزانه از نخ دندان
- کاهش مصرف مکرر مواد شیرین
- مراجعه منظم برای معاینه دندانها
- ترمیم پوسیدگیها در مراحل اولیه
- استفاده از محافظ دهان هنگام ورزشهای پربرخورد
- مراجعه سریع پس از ضربه یا شکستگی دندان
جمعبندی
درمان ریشه روشی مؤثر برای حفظ دندانی است که عصب آن بر اثر پوسیدگی، ضربه یا شکستگی دچار التهاب یا عفونت شده است. این درمان با خارج کردن بافت آسیبدیده، تمیز و ضدعفونی کردن کانالها و پر کردن فضای ریشه انجام میشود.
مراجعه بهموقع به دندانپزشک میتواند از گسترش عفونت، ایجاد آبسه و کشیدن دندان جلوگیری کند. در صورت احساس درد شدید، حساسیت طولانیمدت، تورم یا درد هنگام جویدن، بهتر است برای معاینه و تشخیص دقیق اقدام شود.
برای معاینه و بررسی وضعیت دندان میتوانید به مطب دکتر نبی اله صالحی در خمینیشهر مراجعه کنید.
دیدگاه خود را بنویسید